किल्ले आसावा…

महाराष्ट्राच्या तेजस्वी इतिहासाची ताठ मानेने साक्ष देणारे गडकोट किल्ल्यांची सफर, श्रावणातला पहिला विकांत, मस्त धो-धो पाऊस आणि दुर्गप्रेमी मित्रांची सोबत, अजुन काय हवं?

नाणेघाटानंतर आम्ही किल्ले अशेरीला जाण्याचा बेत केला होता. रविवार ३१ जुलैला सगळ्यांनी, सकाळी ८ वाजता बोईसर स्टेशनला भेटायचे ठरले. पावसाचा जोर शुक्रवारपासून होता मुंबईत. रविवारी पहाटे उठायचा प्रचंड कंटाळा आला होता. बाहेर जोरदार पाऊस सुरु होता. घरातून बाहेर पडलो आणि तिथेच भिजलो. मनात विचार आला की, कल्टी मारावी आज…पण (एक बार जो कमिटमेंट करदी… असं काही नाही, सगळ्यांच्या शिव्या खाव्या लागल्या असत्या) म्हणून निघालो 😀

दिपक आणि ज्योती पहाटे ४:१५ च्या सुमारास घरातून बाहेर पडले, पनवेल ते दादर असा प्रवास करत ५:३० ला दादरला पोचले. त्यांनी तिथून ६:०० ची गुजरात मेल पकडली. वास्तवात आम्ही सगळे वसई-बोईसर मेमूने जाणार होतो, पण त्यांना ती पकडता आली नसती म्हणून त्यांनी एक्सप्रेस ने यायचं ठरवलं आणि ज्यामुळे ते सगळ्यांच्या आधीच, म्हणजे ७ ला बोईसरला पोचणार होते. आनंदचा फोन आला होता, की मेमू ३०-३५ मिनिटे उशिरा येणार आहे. मग मी मेमूचा प्लान रद्द करून, बोरिवलीला ६:३० वाजता गुजरात एक्सप्रेस पकडली आणि जनरल डब्यात न चढता, रिझर्वेशन असलेल्या डब्यातून आम्हा तिघांचा प्रवास सुरु झाला. 🙂

बसायला मस्त जागा मिळाली होती, एक डोळा टीसीच्या येण्याकडे आणि एक डोळा बाहेर पडणाऱ्या पावसाकडे होता. बाहेर सगळीकडे पाणीचपाणी दिसतं होतं. पावसाचा जोर प्रचंड वाढला होता. परत एकदा आळशी मनाला जाग आली आणि ट्रेक रद्द करून, जेवून परत फिरायचं काय असा विचार मनात येऊ लागला. वाटत होत, कोणी एक जण जरी नाही आला, तरी मागे फिरायचं 😉 पण सगळ्यांनी हाच विचार केला वाटत, कारण सगळे थोडेफार उशिरा का होईना हजर झाले 🙂 देवेंद्रच्या NPCIL मधला ट्रेकिंग ग्रुप, आका आणि आकाचे दोन मित्र असे सगळे जमलो. आम्ही बाकी सगळी मंडळी यायच्या आधी मस्त नाश्ता* केला होता. सगळे जमल्यावर त्यांनी नाश्ता केला आणि आम्ही बोईसर एसटी डेपोमध्ये गेलो. डेपो पाण्यातचं होता, सगळीकडे पाणी तुंबले होते. मनाला परत धाकधूक वाटली, कारण पावसाचा जोर थांबायचा नाव घेत नव्हता आणि इतक्या पावसात किल्ले अशेरी करणे थोडे धोक्याचे आहे आणि आपण तिथे गेलोच तर परत यायला खुप उशीर होईल, असे श्यामकाकांनी सांगितले.

मग परत विचारचक्र फिरू लागली. दिपक देवेंद्रला म्हणाला ट्रेक रद्द करून, बोईसरची प्रसिद्ध बिर्याणी खाऊन घरी निघू 😉 सगळ्यांनी त्याला लगेच अनुमोदनही दिले. अजुन एक पर्याय होता की, चिंचणी बीचला भेट देऊन यावी. इतक्यात श्यामकाका म्हणाले, इथे जवळचा एखादा सोप्पा किल्ला करू आणि लगेच येऊ परत. त्यांनी आसावा किल्ला सुचवला. ह्या किल्ल्याचे नाव मी पहिल्यांदाच ऐकत होतो. खुप कंटाळा आला होता, पण किल्ला बघायला आलो आहोत, तर हा किल्ला तरी बघूनचं घरी जायचं असं ठरवून आम्ही निघालो. पाऊस कोसळत होताच, अक्षरशः ढगफुटी झाली होती. (तिथे खरंच ढगफुटी झाली होती, ते आम्हाला घरी आल्यावर कळले – बातमी)

बोईसर पूर्वेला, टाटा आणि ऑसवाल बिल्डर्सचे हाउसिंग प्रोजेक्ट ओलांडून पुढे काही किलोमीटरवर वरांगडे हे गाव आहे. एसटीने उतरल्यावर, उजव्या बाजूला एक कच्चा रस्ता आहे. जिथे डाव्या बाजूला विराज इंडस्ट्रीचं एक प्रोजेक्टसुद्धा आहे. ठाण्याहून येताना, गुजरात हायवे ने तारापूर फाटा घेऊन, ७०-७५ किलोमीटर आत यायचे. तिथे वरांगडे गाव आहे. ह्या रस्त्यावर “प्रधानमंत्री ग्राम सडक योजनेचा” बोर्ड आहे, त्यामुळे हा कच्चा रस्ता, साक्षात प्रधानमंत्री आल्याशिवाय पुर्ण होणार नाही याची खात्री पटली.

किल्ले आसावा…

१० मिनिटे चालल्यावर उजवीकडे एका पक्क्या घराच्या समोरून, थोड्या अंतरावरून पाण्याचा प्रवाह ओलांडून गडावर जायची सरळ वाट आहे. पण त्यावेळी पाण्याचा प्रवाह खुपचं जोरदार होता आणि कमरेइतकं पाणी त्यावेळी तिथे होतं. त्यामुळे आम्ही ती वाट सोडून, थोडं पुढून जाण्याचा निर्णय घेतला. ही वाट म्हणजे, आमची वाट लावणारी वाट होती. आम्हाला गुडघाभर चिखलातून वाट काढून जावं लागणार होत. जिथे वाटायचं की चिखल असेल, तिथे दगड असायचा आणि जिथे दगड म्हणून पाय ठेवावा, तर गुडघाभर चिखलात तुम्ही हसत हसत उभे असता. 🙂

किल्ल्याची वाट सोप्पी आहे, दोन तास रेंगाळत, कंटाळा करत शेवटी गडावर पोचलो. ह्या गडाचा उल्लेख इतिहासात इतका नाही, पण हा टेहळणीसाठी वापरात असावा. गडावर पोचताच, दोन पाण्याची स्वच्छ टाकी आहेत. श्यामकाकांच्या मते, त्यांना नैसर्गिक झरे देखील आहेत आणि तिथे बारमाही पाणी उपलब्ध असते. तिथून थोडे पुढे, एक पाण्याचे मोठे जलाशय आहे, ज्यात खालपर्यंत उतरायला दगडी पायऱ्या कोरलेल्या आहेत. इथलं पाणी, अजिबात पिण्यायोग्य नाही. गडावर अजुन एक ग्रुप त्यावेळी होता. त्यांचा ट्रेक लीडर (कल्पेश म्हात्रे) जेव्हा भेटला, तेव्हा तो म्हणाला ई-वाडवळचा ग्रुप घेऊन आलो आहे. कल्पेश हा वॅकचा सदस्य आहे (Vasai Adventure Club). थोड्या गप्पा मारल्यानंतर, आका आणि बाकी मंडळी खाली असलेली गुहा बघायला निघाले. मी, श्यामकाका आणि दीपक यांनी पाण्याच्या टाक्याजवळचं थांबायचा निर्णय घेतला. आम्ही मस्त गप्पा मारत, ट्रेक रुटची देवाणघेवाण करत बसलो होतो. श्यामकाका, त्याचे ट्रेकचे अनुभव सांगण्यात एकदम मग्न झाले होते.

सुरुवात…
चिखलदरा ओलांडून जमिनीवर पोचलो… 😉
पाण्याचे टाके..
जलाशय..
मी, दीपक आणि श्यामकाका 🙂 🙂

ही मंडळी पुढे गुहेकडे गेली आणि मस्त जेवण उरकून निवांत बसली होती. आम्ही वर ह्यांची वाट बघतोय, पण दीड तास झाला ही मंडळी वर आली नाहीच. शेवटी त्यांना फोन केला, तेव्हा ते म्हणाले, की ते सगळे त्याचं वाटेने खाली उतरायचा बेत करत होते. इथे आम्हा तिघांची पंचाईत झाली. कारण, आम्ही तिघेजण वरती वाट बघतोय हे ह्यांना माहित असायला हवं होत. जर त्यांनी आधीच सांगितलं असतं हा प्लान, तर आम्हीपण तेंव्हाच खाली उतरलो असतो. मग आम्ही तिघे घाई घाईत खाली जायला निघालो आणि रस्ता चुकलो 🙂 🙂 (हा माझा सगळ्यात आवडता भाग ;-))

गुहेत असलेलं पाण्याचं छोटं तळं..

खूप वेळ आरडाओरडा करून प्रत्युतर मिळाले नाही, वेळ जात होता. २:३० वाजून गेले होते. आम्हाला ५:३० शटल चुकवायची नव्हती. थोडावेळ वाट बघून त्यांना एसएमएस करून, आम्ही आलो त्याचं वाटेने गड उतरतोय असं सांगितलं. त्याचवेळी शेवटच्या हे ssss ओला उत्तर मिळाले, आणि आनंद आम्हाला शोधत वर आला. पाठोपाठ सगळा ग्रुप वर आला. थोडी शाब्दिक चकमक घडली आणि आम्ही उतरायच्या वाटेला लागलो 😉

आम्ही सारे….
आका… ( सगळे फोटो ह्यानेचं काढले आहेत) 🙂

एका तासात खाली पोचलो, मस्त फ्रेश झालो. एव्हाना पावसाचं पाणी उतरलं होत, आम्ही बूट वगैरे धुवून घेतले आणि चहा घेऊन ४:४५ला बोईसर स्टेशनला पोचलो. आनंद आणि त्याचे मित्र ठाण्याला बसने गेले आणि मी, दीपक, ज्यो आणि बाळा आम्ही चौघे डहाणू-विरार शटलने परत आलो. आश्चर्याचा धक्का म्हणजे आम्हाला शटलमध्ये बसायला जागा मिळाली, नाही तर तो प्रवास खूप खडतर असतो गर्दीच्यावेळी. 🙂

असो दिवस संपला, आम्ही एका नवीन गडाला भेट देऊन आलो होतो. खूप छान वाटत होतं. देवेंद्र, ही बिर्याणी उधार तुझ्यावर, पुढच्यावेळी कसलीही हयगय केली जाणार नाही 😉

सर्व फोटो आनंद काळेकडून साभार..!!

*नाश्ता – अळूवडी, मुगडाळ भजी, फाफडा, जिलेबी, डोसा, मेदूवडा आणि चहा फक्त (हे सांगायचं राहिलं होतं 😉 )

– सुझे !!

इमर्जन्सी वॉर्ड

नागपुरामधलं सगळ्यांत मोठ्ठं आणि सर्व सोयींनी उपयुक्त अश्या, इंदिरा गांधी सरकारी हॉस्पिटलामधला नेहमीचाच दिवस. नेहमीप्रमाणेचं खून, अपघात, जाळपोळ, मारामारी, अश्या ढीगभर कॅज्युल्टी केसेस पडून होत्या. लोकांची प्रचंड गर्दी होती. डॉक्टर्स आपापली कामे करत होते. त्यांतच आज पहिल्या पावसाचा तुफान तडाखा बसला होता संपूर्ण शहराला, त्यामुळे गर्दी, गोंधळ आणि हाहाकार असं एकूण चित्र होतं सगळ्या परिसरात. ह्यावर्षीच्या शैक्षणिक वर्षात उत्तीर्ण झालेल्या मुलांची एक बँच, इंटर्न म्हणून कॅज्युल्टीमध्ये प्राथमिक तपासण्या करत होती. त्यांना फक्त एका फॉर्मवर रुग्णाची त्यावेळची परिस्थिती कशी आहे याची नोंद घेणे आणि प्राथमिक उपचार करणे, ही जबाबदारी हॉस्पिटलाने दिली होती. त्यात त्यांनी रुग्णाला इंजेक्शन देणे, रक्तदाब तपासणे, टाके घालणे अशी कामे करायची. बाकी काहीही उपचार करण्यासाठी त्यांना सीएमओची (CMO – कॅज्युल्टी मेडिकल ऑफिसर) परवानगी घेणे गरजेचे असते.

नितिका, अतिशय हुशार डॉक्टर. ह्याच वर्षी ज्युपिटर मेडिकल कॉलेजमधून, पहिल्या क्रमांकाने उत्तीर्ण झाली होती. सगळे सीनिअर्स तिच्या कामावर खूश होते. आयुष्यात कधी बघितली नसतील इतकी प्रेतं, रक्त ती रोज ९ तासाच्या शिफ्टमध्ये, दर ५ मिनिटाला बघायची. तसंही डॉक्टर लोकांसाठी हे काही नवीन नाही, त्यांना ह्या गोष्टींचे प्रशिक्षण दिलेलं असतंच, पण कधी कधी तिला ते सगळं नकोसं वाटायचं. विचार करायची की जनरल वार्डमध्ये बदली करून घ्यावी, पण पुढे निष्णात सर्जन होण्यासाठी हा अनुभव गरजेचा होता. आज तिने डबल शिफ्ट केली होती, काम खूप होतं. लोकांची गर्दी कमी व्हायची, नावंच घेत नव्हती. संध्याकाळचे ६:३० वाजले होते. ती थोडा आराम करावा म्हणून, कोपर्‍यात एका खुर्चीवर डोळे मिटून शांत बसून होती. तितक्यात एक म्हातारे गृहस्थ इमर्जन्सी वॉर्डमध्ये धावत धावत आले, “डॉक्टर…डॉक्टर माझ्या पोरांना खूप मार लागलाय हो, त्यांना बघा नं!” नितिका तातडीने उठली आणि, त्यांनी सांगितलेल्या बेडपाशी पोचली. त्यांच्या तीन मुलांना जबरदस्त मार लागला होता, आणि खूप रक्तस्त्राव सुरु होता. त्यांच्या गाडीला एका भरधाव ट्रकने टक्कर दिली होती आणि ही तीन भावंड त्यात जबर जखमी झाली होती.

तिने लगेच CMO राघवेंद्र ह्यांना फोन केला. ह्या केसची माहिती दिली आणि काय काय करू हे विचारून घेतलं. नितिकाने त्या काकांना एक कॅज्युल्टी फॉर्म दिला, आणि लगेच उपचार करायला सुरुवात केली. ते बाजूला उभे राहून, डोळे पुसत पुसत फॉर्म भरत होते. राघवेंद्र सर एका दुसर्‍या पेशंटला बघत होते, ते धावत इमर्जन्सी वॉर्डमध्ये आले, आणि परिस्थितीचे गांभीर्य बघता, आरएस आणि आरऑर्थोला (RS – Resident Surgeon, R Ortho – Resident Orthopedics) त्वरित बोलवायला सांगून, सगळ्यांची तपासणी केली. मोठ्या मुलाला हाताला आणि तोंडाला मोठी जखम झाली होती, त्यांनी त्याला इंजेक्शन देऊन टाके घालायला सांगितले. मधल्या मुलाला खांद्याला, छातीला आणि पायाला मार बसला होता आणि त्याला पाय देखील हालवता येत नव्हता. छोट्या मुलाला गुडघ्याला आणि कपाळाला मार बसला होता.

राघवेंद्रसरांनी सगळ्यांना एनएस (NS – Normal Saline) लावायला सांगून, सगळ्यांवर लक्ष ठेवायला सांगितले. आरएस पोचणार होतेच, इमर्जन्सी वॉर्डमध्ये. तोपर्यंत नितिका, त्यांच्या जखमा साफ करून त्यांना ड्रेसिंग करत होती. ७:२० पर्यंत हे सगळं सुरू होतं. ते काका सारखे हिला येऊन सांगायचे, माझ्या मुलांना बरं करा, पाया पडतो. ही त्यांना जमेल तितका धीर देण्याचा प्रयत्न करत होती. तरी ते हात जोडून मुलांना वाचवायची आर्जवा करत होते. मोठा आणि छोटा मुलगा काही प्रमाणात स्टेबल होते, पण त्यांचा भाऊ खूप सिरीअस होता. नितिकाने तिला सांगितलेलं काम केलं होतं आणि ती इतर पेशंटना बघत होती. ती मग काकांकडे आली, तिने विचारलं मुलाच्या ड्रेसिंगसाठी काही गोष्टी लागतील, त्या आणून देता का बाहेरच्या मेडिकल स्टोअरमधून. त्यांनी त्या निमुटपणे आणून दिल्या. दुसरे डॉक्टर मोठ्या मुलाला टाके घालणार होते, तरी ते काका रडत होते, वाचवा, माझ्या मुलाला वाचवा म्हणून, तिने त्यांना धीर दिला. मोठे डॉक्टर आहेत तिथे, काळजी करू नका. पण ते ऐकायला तयार नव्हते, शेवटी ही वैतागून म्हणाली, “काका काळजी नका हो करू, मी माझं काम केलंय, अजून मी काही करू शकत नाही. देवावर विश्वास ठेवा!! ”

दोन डॉक्टर त्यांच्या भावाच्या परिस्थितीवर लक्ष ठेवून होते. त्याची प्रकृती खालावत होती. खांद्याला आणि छातीला मार बसल्यामुळे, त्याला श्वास घेतांना थोडा त्रास होत होता. ऑक्सिजन मास्क लावून, त्याला कृत्रिम श्वास देण्यात येत होता, तरी काही फरक पडत नव्हता. त्याचा रक्तदाब उतरत चालला होता. शेवटी त्याला ईओटीमध्ये (EOT – Emergency Operation Theater) हलवायचा निर्णय घेतला गेला आणि त्याला ईओटीमध्ये आत घेऊन गेले.

इकडे नितिका आपली शिफ्ट संपवून, कँटिनमध्ये चहा घ्यायला गेली. तिला सीएमओची सही घेतल्याशिवाय शिफ्टवरून घरी जाता येणार नव्हतं. तिने तोंडावर थंडगार पाणी मारलं आणि गरमागरम चहा घेतला. पाऊस अजून सुरूच होता, ढग गडगडत होते. बाहेर वातावरण प्रसन्न होतं, पण खूप काम झाल्यामुळे ती थकलेली होती. झोप येत होती तिला. थोडावेळ तिथे बसून, ती इमर्जन्सी वॉर्डकडे निघाली.

दरवाज्यात ते काका मान खाली पाडून उभे होते. तिने त्यांना काही विचारायच्या आत ते म्हणाले, “मॅडम, पोरगा गेला माझा. ऑपरेशन थिएटरामध्ये नेला तेव्हाच तो गेला 😦 त्याच्या आईला ह्या धक्क्याने चक्कर आली, तिला बाहेर बसवून आलो आहे. ” नितिका एकदम स्तब्ध उभी, काय बोलावे सुचेनासे झाले तिला. ते काका बोलत राहिले, “पोरी तुझे खूप आभार, तुम्ही माझ्या दोन मुलांना वाचवलंत. ह्या तिघांना मी सांगितलं होतं, पाऊस पडतोय कुठे जाऊ नका, पण ह्यांना पावसात गाडी फिरवायची हौस… आता फिटली ह्यांची हौस 😦 ” ते क्षणभर शांत झाले, मग त्यांनी हात जोडले, “माझ्यामुळे तुम्हाला काही त्रास झाला असेल तर माफ करा.. पण… असो” त्यांना बोलताच येईना. अश्रू सावरत ते म्हणाले, “डॉक्टरसाहेब, शिफ्ट संपली का तुमची? आराम करा, खूप काम झालं नं आज? पुन्हा तुमचे खूप खूप आभार, निघतो मी”

नितिका शांत उभी होती, स्वतःला दोष देत होती, की आपण मघाशी ह्यांच्यावर उगाच रागावलो, एक अपराधीपणाची भावना मनाला छेदून गेली. काय वाटत असेल त्या बापाला ह्या क्षणी, याची कल्पना करणे अशक्य होते तिला. इतकं सगळं झालं, तरी हा माणूस आपल्याला धन्यवाद काय म्हणतो, असा नॉर्मल काय वागतो, याचे तिला आश्चर्य वाटत होते. एका मुलाच्या जाण्याचे दु:ख आणि दोन मुले वाचल्याचा आनंद असा संमिश्र भाव त्यांच्या चेहर्‍यावर होता. डोळे तुडुंब भरून वाहत होते. हिला काही बोलणेच सुचत नव्हते, त्यांच्या पाठीवर हलकेच थोपटून, “काळजी घ्या” म्हणून ती निघाली.

पाऊस अजिबात थांबायचे नावं घेत नव्हता. तिने त्या भरलेल्या आभाळाकडे एकदा बघितलं आणि डोळे पुसले. ती देवाला दोष देत होती. देवा, का मला आज एक जीव वाचवायची संधी दिली नाहीस तू? एका बापाला त्याचा मुलगा सुखरूप आहे हे सांगितल्यावर, त्याच्या चेहर्‍यावर येणारा आनंद का नाही बघू दिलास तू मला? देवानंतर लोकं डॉक्टरला पूज्य मानतात, कारण तो एखाद्याला मृत्यूच्या दाढेतून वाचवून आणू शकतो.. मग आज हा विश्वास का खोटा ठरवलास तू? मान्य आहे, मी डॉक्टर आहे, पण शेवटी मी पण एक माणूस आहे, मला ही भावना आहेत… मग माझ्या भावना अश्या का दुखावतोयस देवा.. का… सांग ना, का? 😦 😦

तितक्यात प्रचंड ढगांच्या गडगडाटासह, विजा चमकून पाऊस जास्त जोरात बरसू लागला… जणू देवालाही आपले अश्रू थोपवता आले नाही..अश्रू थोपवता आले नाहीत!!


– ही एक सत्यकथा आहे. नितिका माझी बहीण आहे. प्रसंग मांडण्यात थोडाफार बदल केला आहे, पण घटना १००% सत्य आहे.

– ही कथा ह्यावर्षीच्या जालरंग प्रकाशनाच्या ऋतू हिरवा २०११, ह्या अंकात प्रकाशीत झाली होती. आपल्या वाचनासाठी इथे पोस्ट करत आहे.

– सुझे !! 🙂